Kraamzorg een prachtig vak maar dreigt te bezwijken onder werkdruk & leegloop

september 2018 

De kraamverzorgende heeft een prachtig beroep maar door de hoge werkdruk en slechte salarissen verlaten veel (nieuw en jonge) kraamverzorgenden het vak. Het gevolg hiervan is dat de beroepsgroep snel vergrijst en deze oudere kraamverzorgenden verlaten het vak ook omdat ze met pensioen gaan of omdat ze het werken in de kraamzorg niet langer kunnen combineren met o.a mantelzorg voor bejaarde ouders of kleinkinderen. Daarnaast kent de kraamzorg een zeer hoog ziektecijfer. Dit alles is zeer alarmerend en maakt dat er sprake is van leegloop. De problemen die hierdoor onstaan schreeuwen om oplossingen.

Want wanneer er onvoldoende kraamverzorgenden zijn stokt de goede zorg aan pasbevallen moeders en pasgeboren baby's. Het ontbreken van kraamzorg tijdens de bevalling en in de eerste 10 dagen kan ernstige gezondheidsrisico's met zich meebrengen. Kraamzorg is een van de belangrijkste peilers onder een goede en voldoende geboortezorg. Wanneer kraamzorg dreigt te bezwijken aan personeelsgebrek is het tijd om in te grijpen. 

Om in te grijpen is belangrijk dat de oorzaken bekend zijn van het ontstaan van het personeelsgebrek en de problemen. De NBvK heeft de ontwikkelingen de afgelopen 15 jaar op de voet gevolgd en onze analyse is dat de problemen die er nu zijn, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de problemen op de arbeidsmarkt in 2000-2004 en de problemen in 2007-2009 , niet zijn veroorzaakt door een stijging van stijging van het aantal geboortes (2000-2004) of door een verandering in de financiering waardoor het geld voor kraamzorg niet bij de kraamzorg terecht kwam (2007-2009).

De afgelopen 5 jaar is er in de kraamzorg enkel geld bij gekomen middels tariefsstijgingen en zijn er niet meer baby's geboren. Maar toch verlaat de een na de andere kraamverzorgende de sector of wordt zzp-er. Uit inventarisatie in 2017/2018 is gebleken dat de arbeidsvoorwaarden zeer slecht zijn in de kraamzorg, de onvrede is groot. Snel nieuwe mensen opleiden is daarom geen oplossing. Zij zullen net zo hard weer weg lopen als dat zij binnen komen. Snel verbetering van de arbeidsvoorwaarden kan een oplossing zijn maar dit komt niet van de grond. Gevolg: Slecht werkgeverschap door het ontbreken van een goede CAO kraamzorg die wordt nageleefd maken de arbeidsomstandigheden in de kraamzorg dramatisch slecht. 

Helaas zijn de werkgevers en algemene vakbonden niet in staat om een goede CAO te maken die de arbeidsvoorwaarden verbeterd. Er had begin 2018 l een nieuwe CAO moeten zijn maar die is er nog steeds niet. Daarnaast kiest de werkgeversorganisatie ervoor met een minimale vertegenwoordiging van werknemers te onderhandelen. De algemene vakbonden hebben volgens onze informatie niet meer dan 800 leden in de hele kraamzorg. De NBvK met ruim 3000 leden mag als sectorspecifieke vakbond van algemene vakbonden en werkgevers niet meepraten en erger, de NBvK leden hebben geen stemrecht. Het huidige CAO akkoord is dan ook niets meer dan een dictaat van werkgevers die eigen en organisatiebelang boven het belang van werknemers maar ook goede zorg stellen. 

Daarnaast zien we dat de marktwerking in de kraamzorg naast veel keuzemogelijkheden voor clienten een groot negatief effect heeft. Er wordt namelijk niet of onvoldoende samengewerkt tussen de 140 kraamzorgorganisaties die actief zijn in de kraamzorg. En elkaar als het er op aan komt als concurenten zien en niet als collega's. Het organisatiebelang wordt boven de publieke taak in de basiszorg gesteld waardoor de beschikbare capaciteit maar ook budget in de kraamzorg niet goed kan worden besteed. Zo kan het zijn dat bij ene organisatie kraamverzorgenden onbetaald op de bank op werk zitten te wachten, terwijl bij de andere organisatie kraamverzorgenden overwerkt raken. Ondertussen stijgen de overheadkosten want ieder organisatie heeft weer een eigen kantoor en "top" die betaald moet worden. 

Naast de 140 kraamzorgorganisaties zijn er een kleine 1000 kraamverzorgenden werkzaam als zzp-er. De kraamzorgorganissaties werken regionaal helaas niet goed samen, niet met elkaar en niet met de zzp-ers.  Er is geen georganiseerde overlegstructuur die maakt dat alle kraamzorgaanbieders met elkaar en met verloskundigen en ziekenhuizen goede afspraken maken. Als die er al is dan worden tegelijkertijd uit concurentieoverwegingen zzp-ers of kleine regionale organisaties buiten de deur gehouden en wordt er vergaderd over bijvoorbeeld de financiering van de integrale geboortezorg, het oprichten van nieuwe geboortezorgorganisaties en andere beleidsmatige zaken.

Dus er is geen systeem waarin de kraamvrouwen zeker zijn van zorg wanneer de gekozen aanbieder de zorg om wat voor reden niet of onvoldoende kan bieden. Zij is dan afhankelijk van "wie haar nog wil of kan hebben". Van voldoende zorg die afgestemd is op de zorgvraag is dan geheel geen sprake meer. Laat staan van keuzevrijheid en keuzemogelijkheden. 

Wat de gevolgen zijn voor gezinnen waar een baby geboren wordt en die op zorg rekenen wordt nu ook duidelijk in de media. Samen met wat de gevolgen zijn voor de werknemers in de kraamzorg, de vakvrouwen die met veel vakkennis, ervaring en enthousiasme bevlogen en hard werken maar het op deze manier steeds minder goed volhouden. 

Vrijdag 31 augustus stond een groot artikel in de Volkskrant. Dit is na te lezen op de website van de Volkskrant. Naar aanleiding van dit artikel is onze woordvoerder uitgenodigd bij de NPO radio om toelichting te geven en heeft een NBvK lid een radioreporter meegenomen naar haar gezin om een sfeerraportage te geven over kraamzorg. Luister het fragment hier terug NBvK op de radio