Kraamzorg bedreigd door uitstroom kraamverzorgenden

Februari 2018 

Cijfers over de kraamzorg bewijzen nu dat er een enorm probleem is ontstaan in de kraamzorg.  Meer dan de helft van de kraamverzorgenden is 45+ en meer dan 42 % boven de 50 jaar.  Slechts 14% van de groep kraamverzorgenden is tussen de 20 en 30 jaar.  De uitstroom van kraamverzorgenden gaat veel sneller dan de instroom. Indien deze trend zich voorzet heeft de kraamzorgsector tussen nu en 5 jaar geen mensen meer om de vraag naar kraamzorg te kunnen beantwoorden.

 

Gevolgen voor de kwaliteit en toegang tot goede geboortzorg:

De kwaliteit en continuiteit van kraamzorg wordt dus ernstig bedreigd door de zorgelijke situatie op de arbeidsmarkt. Het werken in de kraamzorg is steeds minder aantrekkelijk en niet meer voltehouden voor een snel groeiende groep kraamverzorgenden van alle leeftijden en men begint massaal het vak te verlaten. Hierdoor komt niet alleen de directe zorg aan alle toekomstige ouders en hun baby's in gevaar. Onvoldoende kraamzorg betekent ook dat de hele geboortezorg onder druk komt te staan. De ziekenhuizen kunnen de bevallingen en aanvullende zorg nu al nauwelijks aan. Als vrouwen niet meer naar huis kunnen na een bevalling omdat daar onvoldoende professionale nazorg is, zal dat de situatie in de ziekenhuizen en bevalcentra enkel nog slechter maken. Daarbij zullen er vaker en meer kinderen en pasbevallen vrouwen medisch, psychisch en sociaal ernstige gevolgen ervaren als er geen kraamzorg is die eventuele complicaties in een vroeg stadium kan herkennen of voorkomen.  

Cijfers maken uitstroom en vergrijzing schokkend duidelijk

Inmiddels zijn, via het Kennis Centrum Kraamzorg, voorlopige cijfers bekend van de uitstroom en opbouw van de beroepsgroep. Hieruit blijkt dat afgelopen jaren meer kraamverzorgenden zijn gestopt met het werken in de kraamzorg dan dat er begonnen zijn. Ook blijkt dat de beroepsgroep voor meer dan de helft bestaat uit 45plussers en dat we de komende jaren te maken krijgen met het vertrek van nog veel meer collega's die met pensioen gaan of die het door hun leeftijd niet meer volhouden te blijven werken in de kraamzorg. Jongeren stromen nauwelijks in. Wij zien in deze cijfers een bevestiging van de alarmerende signalen die wij afgelopen jaren via onze leden krijgen. De werkdruk stijgt, de werkomstandigheden en salarissen worden steeds slechter en mensen melden steeds vaker dat zij het niet volhouden in de kraamzorg te blijven werken. Zie: Werken in kraamzorg fantastisch, omstandigheden worden slechter   en Economische voorspoed slaat kraamverzorgenden over 

Sectorbrede aanpak noodzakelijk en van vitaal belang

Eind deze maand komt de sector bij elkaar; de NBvK, ondernemingsraden, vakbonden en werkgevers gaan aan tafel op verzoek van de werkgeversorganisatie BOgeboortezorg. Hier zal blijken of de sector in staat is samen de schouders te zetten onder de enorme klus die ons de komende jaren als kraamzorg te doen staat: samen zorgen voor voldoende goed opgeleide kraamverzorgenden die in moderne, gezonde en fatsoenlijke omstandigheden hun werk kunnen doen.

Wij hebben in januari 2018  een voorzet gegeven vanuit de beroepsgroep en een plan gepresenteerd hoe de arbeidsomstandigheden kunnen worden verbeterd via ons  Voorstel CAO Inzet 2018 Dit voorstel is door de ruim 3000 NBvK  leden en onze duizenden volgers binnen de beroepsgroep op sociale media enthousiast ontvangen. We hebben BOgeboortezorg verzocht dit plan als voorbereiding op het sectorbrede overleg, te verspreiden onder allle aanwezigen. Wij hebben  en blijven aandacht vragen voor de problemen en oplossingen bij overheid, stakeholders en collega's in de geboortezorg. 

Niet alleen problemen, er zijn kansen en oplossingen:

We hopen zo snel tot een sectorbreed plan van aanpak te kunnen komen. Wij zien behalve problemen ook voldoende mogelijkheden om snel tot oplossingen te komen:   

1  Iedere kraamverzorgende die nog aan het werk is in de kraamzorg, vindt kraamzorg het mooiste vak van de wereld. Iedere kraamverzorgende  zal er daarom  alles aandoen om kraamzorg te behouden nu en in de toekomst! We moeten er wel voor zorgen dat er ook goed gezorgd wordt voor deze kraamverzorgenden. 

2. Er staat een grote en groeiende groep zelfstandige zorgprofessionals  (ZZP-ers) klaar die snel en goed kunnen inspringen op de tekorten die ontstaan zijn bij de kraamzorgorganisaties en die nu al voor veel vrouwen een oplossing zijn om zorg op maat te kunnen krijgen. De uitstroom onder deze groep is lager dan onder de groep kraamverzorgenden in loondienst Samenwerken met Zelfstandige Zorg Professionals (ZZP) in geboortezorg: nuttig en noodzakelijk

3. Er is geen sprake van minder vraag naar kraamzorg, sterker de vraag naar kraamzorg zal enkel toenemen, na jaren van stilstand verwacht het CPB dat het geboortecijfer de komende 10 jaar gaat stijgen van 170.000 baby's naar 196.000 baby's.  Belangrijk is wel goed te onderzoeken waar de vraag naar kraamzorg uit bestaat en hoe we die met z'n allen gaan beantwoorden. 

4.  Er is geld, er wordt niet bezuinigd op kraamzorg. De tarieven in de kraamzorg stijgen alweer sinds 2016 (zonder dat daar een hogere vraag naar kraamzorg achter zat, het geboortecijfer is al sinds 2010 vrij constant). Ook voor 2019 is een hoger tareif vastgesteld door de NZa. Ieder jaar blijft er geld over van het budget van de ruim 300 miljoen dat de overheid uittrekt voor de financiering van de kraamzorg.  Belangrijk is wel dat dit geld besteed gaat worden aan kraamzorg en dan met name de kraamverzorgenden.  

 We hebben de problemen in 2014 al zien aankomen en ervoor gewaarschuwd in 2015-2016. We hebben continu aandacht gevraagd voor de vergrijzing, de snelle uitstroom, het gebrek aan goede begeleiding en ontwikkelmogelijkheden van leerlingen en de positie van de zzp-ers. We hebben overal, van werkgevers, geboortezorgsector, vakbonden, ondernemingsraden  tot aan VWS en Tweede Kamer, niet alleen de problemen van de beroepsgroep zelf gemeld maar ook oplossingen aangedragen.  

We hebben aangedrongen bij de ontwikkelingen rondom de integrale geboortezorg aandacht te behouden voor de unieke positie van kraamverzorgenden (en verloskundigen) als de grote groep die dagelijks geboortezorg verleent en wij hebben erop aangedrongen dat er naast aandacht voor beleid, financiering en organisatie  ook aandacht moet zijn voor voldoende capaciteit en continuiteit van deze beroepsgroepen. Zonder onze zorg is er geen geboortezorg.   Positie kraamzorg in geboortezorg: tussenstand 2017 en Kraamverzorgenden en verloskundigen schatkist van geboortezorg 

We hebben ons hard gemaakt voor een goede CAO voor de kraamzorg die antwoord geeft op problemen op het werk in de kraamzorg Helaas werd onze inbreng door de werkgevers en algemene vakbonden niet meegenomen in de CAO Kraamzorg die in 2017 is ingevoerd.Zie ook   Nieuwe CAO slecht voor de toekomst kraamzorg &  Nieuwe CAO geen verbetering 

Cijfers die een schreeuw om aandacht zijn:

Een geluk bij een ongeluk is dat er nu cijfers zijn die onze analyse en oplossingen en schreeuwen om aandacht onderbouwen.

Deze cijfers zijn bekend geworden doordat er in de sector gewerkt wordt met een Kwaliteitsregister dat is ondergebracht bij het Kenniscentrum Kraamzorg. De afgelopen 2 jaar is er geherregistreerd. Inmiddels is een groot deel van de beroepsgroep opnieuw geregistreerd en beschikken we als sector over voorlopige cijfers. Deze cijfers laten het volgende beeld zien:

  • Er zijn 1800 kraamverzorgenden niet geherregistreerd en zijn dus gestopt met werken in de kraamzorg (conclusie NBVK).
  • Er stromen maandelijks kraamverzorgende in, deze groep bestaat uit herintreders en nieuw gediplomeerden. Dit gaat om enkel tientallen per maand. De precieze cijfers over 2018 zijn nog niet bekend maar het compenseert de uitstroom niet want van de bijna 11.000 kraamverzorgenden die geregistreerd stonden bij aanvang van de herregistratie in 2016 zijn er nu nog 9076 kraamverzorgenden opgenomen in het kwaliteitsregister van het KCZK. Dus dit is de groep die werkzaam is in de kraamzorg (conclusie NBvK).
  • Van deze groep zijn 3809  kraamverzorgenden boven de 50 jaar (42%). 3985  kraamverzorgenden zijn tussen de 30 en de 40 jaar (44%) waarvan 1347 boven de 45 jaar. Er zijn 1273 kraamverzorgende geregistreerd tussen de 20 en de 30 jaar (14%).  

De uitstroom is dus te hoog. De instroom van nieuwe kraamverzorgende blijkt heel laag en de vraag is ook we de komende jaren de nieuwkomers knnen blijven vasthouden, We zien in deze groep veel  uitvallers, zeker nu de economie aantrekt en de ouderenzorg een impuls krijgt verwachten we dat er voor deze nieuwkomers veel aantrekkelijke alternatieven op de arbeidsmarkt zijn de komende jaren.

  • Leerlingen stoppen ook vaak al tijdens de opleiding. Het gebrek aan goede begeleiding en het ontbreken van een goed leerklimaat in de praktijk is de oorzaak. Dit betekent dat er te weinig kraamverzorgenden worden opgeleid om de uitstroom van de afgelopen jaren te kunnen opvangen. De vergrijzing zal dat de komende jaren nog meer zichtbaar gaan maken. 
  • De groep tussen de 30 en 50 zien we steeds vaker vertrekken naar andere delen van de zorg waar de salarissen beter zijn, er grotere contracten kunnen worden afgesloten en waar de arbeidstijden beter te combineren zijn met bijvoorbeeld een gezin of andere zorgzaken in de privé-sfeer Ook zijn de carriere en ontwikkelkansen in andere sectoren beter. We hebben het geluk in de sector dat het werken als zzp-er een goede kans biedt om meer te doen met je talenten als zorgprofessonal maar het werken als zzp-er is niet voor iedereen de oplossing om als professional verder en breder te kunnen ontwikkelen. Algemene Informatie over Werken als ZZP  
  • De groep vergrijst in hoog tempo en deze groep wacht niet altijd op zijn pensioen, die vertrekken als eerder.  Dit is voor ons geen verassing. Wij zien al jaren mensen vertrekken. Ze houden het niet meer vol  lees ook Afscheid van Hanna .

Hoe verder: Onderzoek en analyse door NBvK gaat door: 

Wij  gaan ook door met verder analyseren van de problemem op de arbeidsmarkt en blijven zoeken en werken aan oplossingen. Waarom zijn de arbeidsomstandigheden  zo slecht geworden en waardoor de werkdruk zo is gestegen? Dit zijn belangrijk vragen.

De problemen anno 2018  kunnen  alvast niet veroorzaakt zijn door een stijging van het aantal geboortes. Het geboortecijfer is de afgelopen 4 jaar op een historisch laag peil gebleven. Bijkomende belangrijk details is wel dat de CPB verwacht dat het geboortecijfer weer gaat stijgen en dat we de komende 10 jaar van 170.000 geboortes  gaan stijgen naar een cijfer van rond de 200.000 D  De problemen zijn ook niet veroorzaakt zijn door bezuinigingen op de kraamzorg. De tarieven van kraamzorg zijn in 2017 omhoog gegaan en gaan per 2019 ook weer omhoog. 

Wij verzamelen nog steeds alle ervaringen van kraamverzorgenden voor ons rapport over de arbeidsmarkt dus blijf vooral jouw verhaal met ons delen!  De verhalen helpen ons met het vinden van oplossingen. Heb je zelf ideeen waarmee we kraamzorg aantrekkelijk kunnen houden, laat het ons ook weten. We verwerken alles in ons rapport.  Werk mee aan het rapport: Werken in de Kraamzorg: geschikt of ongeschikt